Yiddish Book Center, 1980 yılında o dönem 24 yaşında bir Yidiş edebiyatı yüksek lisans öğrencisi olan Aaron Lansky tarafından kurulan ve Yidiş dilinin ve kültürünün korunmasına adanmış bir kültür kuruluşudur. Massachusetts’in Amherst şehrinde, Hampshire College kampüsünün kenarında yer alan ve Doğu Avrupa ştetl mimarisini (שטעטל, küçük Yahudi kasabası) yansıtan binasıyla 1997’den bu yana faaliyet göstermektedir.
Lansky’nin başlangıç noktası bir gözlemdi: Doğu Avrupalı Yahudi büyükanne ve büyükbabalarının Yidiş dilinde okuduğu kitaplar, ikinci kuşak torunlar tarafından çöpe atılmakta ya da bodrumlarda unutulmaktaydı. Uzmanlar o dönemde dünyada yalnızca 70.000 Yidiş kitabının kaldığını tahmin ediyordu; Lansky ve gönüllü kitap toplayıcılarından oluşan zamler (זאַמלער) ağı bu sayıya altı ayda ulaştı. Bugüne kadar 1,5 milyonun üzerinde kitap kurtarılmış olup koleksiyon her yıl binlerce yeni hacimle büyümeye devam etmektedir.
Kuruluşun misyonu zamanla yalnızca kitap kurtarmanın ötesine geçmiştir. Wexler Sözlü Tarih Projesi kapsamında 1.400’ü aşkın röportaj ve belgesel film arşivlenmiş; dijital kütüphane aracılığıyla Yidiş eserlere geniş kitlelere erişim sağlanmış; öğretmenler ve genç yetişkinler için eğitim programları geliştirilmiştir. Her yaz düzenlenen Yidstock: Yeni Yidiş Müziği Festivali ise kuruluşun kültürel üretim boyutunu temsil etmektedir. Lansky 2025’te kurumun başkanlığından çekilerek kıdemli danışman sıfatıyla görevini sürdürmekte; liderliği onunla birlikte uzun yıllar çalışan Susan Bronson devralmıştır.
Bugün 1,5 milyondan fazla Yidiş kitabını kurtararak dünyanın en büyük koleksiyonunu oluşturmuştur. On binlerce eser dijitalleştirilmiş olup çevrimiçi olarak ücretsiz erişime açıktır. Ayrıca dil kursları, akademik programlar, çeviri projeleri, sergiler, konserler ve konferanslarla Yidiş kültürünü yaşatmaya devam etmektedir.
