Holokost (İbranice: Shoah / Şoa), Nazi Almanyası’nın 1933–1945 yılları arasında Yahudilere yönelik uyguladığı sistematik soykırımı tanımlamak için kullanılan terimdir. Bu soykırımda altı milyon Yahudi hayatını kaybetmiştir. Yad Vashem, bu tarihin resmi anma, araştırma ve eğitim kurumudur.
1953 yılında İsrail Meclisi (Knesset) tarafından çıkarılan bir yasa ile kurulan Yad Vashem’in adı, İşaya Kitabı’nın 56:5. ayetinden alınmış olup İbranice yad vashem ifadesi “bir anıt ve bir ad” anlamına gelmektedir. Bu ifade, Nazi soykırımında hayatını kaybeden ve çoğu zaman geride isimlerini yaşatacak kimse kalmayan Yahudilerin hatırasını koruma fikrini simgeler. Kurumun fikri temelleri Holokost yıllarına kadar uzanır; ilk öneri 1942 yılında Yahudi Ulusal Fonu toplantısında Mordecai Shenhavi tarafından gündeme getirilmiştir. 1946 yılında Kudüs’te ilk ofis açılmış, yerleşke ise 1957 yılında ziyaretçilere kapılarını açmıştır.
Kudüs’ün batısındaki Har HaZikaron’da (Anma Dağı) yer alan yerleşke yaklaşık 18 hektarlık bir alan üzerine yayılmaktadır. Yerleşkenin merkezinde Holokost Tarihi Müzesi bulunmaktadır. Kanada-İsrail kökenli mimar Moshe Safdie tarafından tasarlanan ve 2005 yılında yeniden açılan müze, dağın içine yerleştirilmiş yaklaşık 200 metre uzunluğunda üçgen prizma biçimli beton yapısıyla dikkat çeker. Ziyaretçiler, Holokost’un farklı evrelerini kronolojik olarak anlatan on salondan oluşan bir güzergâh boyunca ilerler. Sergi anlatısı büyük ölçüde kurbanların perspektifinden kurgulanmış olup hayatta kalanların tanıklıkları, kişisel eşyalar ve belgeler önemli bir yer tutar. Yerleşkede ayrıca Çocuklar Anıtı, Topluluklar Vadisi, Sürgünler Anıtı ve İsimler Salonu gibi anma mekânları bulunmaktadır.
Yad Vashem yalnızca bir anma merkezi değildir; aynı zamanda dünyanın en önemli Holokost araştırma ve eğitim kurumlarından biridir. Kurum bünyesindeki Uluslararası Holokost Araştırmaları Enstitüsü akademik çalışmalar yürütmekte, her yıl çok sayıda kitap yayımlamakta ve Yad Vashem Studies adlı hakemli akademik dergiyi çıkarmaktadır. Uluslararası Holokost Eğitimi Okulu ise dünyanın farklı ülkelerinden öğretmen ve öğrencilere yönelik eğitim programları düzenlemektedir. Kurumun arşivleri yaklaşık 55 milyon sayfalık belge, yüz binin üzerinde fotoğraf ve çok sayıda hayatta kalan tanıklığını içermektedir.
Yad Vashem’in özgün misyonlarından biri de Holokost sırasında Yahudileri kurtarmak için hayatlarını riske atan Yahudi olmayan kişileri onurlandırmaktır. “Milletlerin Haklıları” (Righteous Among the Nations) unvanı, bağımsız bir komisyon tarafından incelenen kriterler doğrultusunda verilmektedir. Bugüne kadar 27.000’den fazla kişi bu unvana layık görülmüştür.
Her yıl yaklaşık bir milyon ziyaretçi ağırlayan Yad Vashem, İsrail’e yapılan devlet ziyaretlerinin önemli duraklarından biri olup Holokost hafızasının uluslararası ölçekte en güçlü sembollerinden biri olarak kabul edilmektedir.
