İzmir Yahudileri: Kaynaklar

İzmir Yahudileri üzerine literatür giderek genişliyor. Özellikle son yıllarda hem Türkçe hem de yabancı dillerde yeni akademik çalışmalar yayımlandı. Bu çalışmalar, önceki eserlerle birlikte düşünüldüğünde alan için daha bütünlüklü bir kaynak birikimi ortaya koyuyor.

Bu sayfada İzmir Yahudileri üzerine yürüttüğüm araştırmalarda taradığım ve incelediğim kaynakları bir arada sunmayı hedefliyorum. Kitaplar, makaleler, web siteleri ve belgeseller dahil olmak üzere Türkçe, İngilizce ve diğer dillerdeki çalışmaları kapsıyor. Bu listeyi sabit bir kaynakça olarak değil, zaman içinde genişleyen bir liste olarak düşünmek daha doğru olur. Okudukça ve yeni kaynaklarla karşılaştıkça buraya eklemeler yapmaya devam edeceğim.

Buradaki amacım kaynakları bir arada tutmak; nitelik tartışması yapmak değil.
Yüksek lisans tezi de olsa, web sitesi yazısı da olsa listeye girmeye devam edecek.

---

Türkçe Kitaplar

(Listeyi en güncel çalışmalardan başlayacak şekilde düzenledim.)

• Siren Bora, İzmir Banliyölerinde Yahudiler: Pınarbaşı, Bornova, Karşıyaka (İzmir:Yakın Kitabevi, 2025).
• Onur Yılmaz, İkinci Dünya Savaşı’nda İzmir Yahudileri (İstanbul: Libra Kitap, 2025)
• Dina Danon, Osmanlı Dönemi İzmir Yahudileri: Modern Tarih (İstanbul: Monografi Yayınları, 2024) — The Jews of Ottoman Izmir‘in Türkçe çevirisi
• Siren Bora, İzmir Yahudi Toplumunda Kadın (İzmir: İzmir Musevi Cemaati Vakfı, 2023)
• Siren Bora, İzmir Yahudi Basını (İzmir: İzmir Musevi Cemaati Vakfı, 2023)
• Christina Meri, İzmir Sinagogları’nın Ritüel Tekstilleri (İzmir: İzmir Musevi Cemaati Vakfı, 2023).
• Raşel Rakella Asal ve Sarit Asal Bonfil (der.), Anıların İzinde İzmir Yahudileri: 20. Yüzyıl Başından Günümüze (İzmir: İzmir Musevi Cemaati Vakfı, 2023).
• Siren Bora, Çöküşten Yükselişe İzmir Yahudileri: Rav Hayim Palaçi Dönemi (1788–1868) (İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi–APİKAM, 2022)
• Raşel Rakella Asal, Sarit Bonfil vd., İzmir’de Yahudiler: Antik Smyrna’dan Günümüze (İstanbul: Gözlem, 2022)
• Siren Bora, Birinci Juderia: İzmir’in Eski Yahudi Mahallesi (İstanbul: Gözlem, 2021)
• Siren Bora, Panorama de Smyrne (İzmir: Yeşilyurt Kitabevi, 2019)
• Siren Bora, Başlangıçtan Günümüze Tire’de Yahudi İzleri (Ankara: Tire Belediyesi Kültür Yayını, 2018)
• Siren Bora, Anadolu Yahudileri: Ege’de Yahudi İzleri (İstanbul: Gözlem, 2017)
• Siren Bora, Hahambaşı Hayim Palaçi (1788–1868) ve İzmir Yahudileri (İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi–APİKAM, 2016)
• Siren Bora, Karataş Hastanesi ve Çevresinde Yahudi İzleri (İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi–APİKAM, 2015)
• Sara Pardo,Sevgili İzmir Beni Tanı: Dünden Yarına İzmir Yahudileri (İzmir: Etki Yayınları, 2007)
• Henri Nahum, İzmir Yahudileri: 19.–20. Yüzyıl (İstanbul: İletişim Yayınları, 1997; 3. baskı 2022).
• Siren Bora, İzmir Yahudileri Tarihi 1908–1923 (İstanbul: Gözlem, 1995)

---

İngilizce Kitaplar

• Doğa Filiz Subaşı (ed.),The Jewish Pearl of the Aegean: Izmir (Language, Literature, History, Art and Culture) (Istanbul: Libra Kitap, 2023).
• Dina Danon, The Jews of Ottoman Izmir: A Modern History (Stanford: Stanford University Press, 2020).

---

Türkçe Tezler

YÖK Tez Merkezi’nde “İzmir Yahudileri” başlığıyla yapılan basit bir taramada, şu an için üç yüksek lisans tezine ulaşılabiliyor.

• Zeynep Nesibe Gökçe Gürelli,İzmir Yahudilerinin Kimlik Algılamaları (2019), Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi Anabilim Dalı (Yüksek Lisans).
• Hilal Polat,İzmir Yahudilerinde Dinî Hayat (2019), İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı (Yüksek Lisans).
• Rakel Mizrahi,İzmir Yahudi Mezarlıkları (2019), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı (Yüksek Lisans).
• Onur Yılmaz,İkinci Dünya Savaşı’nda İzmir Yahudileri (2017), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı (Yüksek Lisans).

---

Araştırmacı Yazarlar

Siren Bora

İzmir Yahudileri tarihi üzerine araştırma yapan en üretken isimlerden biri. 1962’de İzmir’de doğdu. Lisansını 1983’te Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde, yüksek lisansını 1988’de ve doktorasını 1993’te Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nde tamamladı. Doktora tezinin konusu İzmir’de Yahudiler (1908–1923). 1990–1993 yılları arasında burslu olarak bulunduğu İsrail’de Kudüs İbrani Üniversitesi’nde İbranice eğitimi aldı ve arşiv çalışmaları yürüttü. 2022’de Oxford Centre for Hebrew and Jewish Studies’de dil eğitimi gördü. Hâlen İzmir ve çevresindeki Yahudi topluluklarının tarihi üzerine araştırmalarını sürdürmekte, bilimsel sempozyumlara katılmakta ve akademik dergilerde makaleler yayımlamaktadır.

• Dr. Siren Bora ile Tarih Seminerleri Facebook Sayfası
• Academia.edu Sayfası

---

Dina Danon

Binghamton Üniversitesi’nde Yahudi Çalışmaları bölümünde öğretim görevlisi. Lisansını Pennsylvania Üniversitesi’nde, doktorasını Stanford Üniversitesi’nde tamamladı. Araştırmaları modern dönemde doğu Sefarad diasporası üzerine yoğunlaşıyor; daha önce kullanılmamış Ladino arşiv materyallerine dayanıyor. Sosyal tarih yöntemlerini Sefarad dünyasına ve Yahudi modernitesine uygulamasıyla öne çıkıyor.
Ladino dilinin korunması çalışmalarına da aktif olarak katılıyor. Bryan Kirschen ile birlikte Binghamton’ın “Ladino Lab” girişimini yürütüyor; proje lisans ve lisansüstü öğrencilere Ladino metinleri okuma ve paleografi eğitimi sunuyor, aynı zamanda öğrencileri dünya genelindeki anadil konuşucularıyla eşleştiren bir staj programı içeriyor.

• Dina Danon – Binghamton Üniversitesi

---