Alliance Israélite Universelle (AIU), 17 Mayıs 1860’ta Paris’te kurulan ve dünya genelinde Yahudilerin haklarını savunmayı, eğitim yoluyla yaşam koşullarını iyileştirmeyi amaçlayan uluslararası bir Yahudi kuruluşudur. Kuruluş çağrısını imzalayan altı kurucunun arasında avukat Narcisse Leven, Bayonne haham başkanı Élie-Aristide Astruc, gazeteci Isidore Cahen, edebiyatçı Eugène Manuel, mühendis Jules Carvallo ve iş adamı Charles Netter yer aldı. AIU’nun fikrî öncüsü olan ve 1863’ten itibaren ilk başkanlığını üstlenen avukat ve siyasetçi Adolphe Crémieux, kurumun yönelimini belirleyen ana figürdür. Kuruluş; 1789 Fransız Devrimi’nin getirdiği eşit yurttaşlık ilkelerini ve Aydınlanma düşüncesini, Yahudi etik geleneğindeki kol Yisrael arevim ze laze (“bütün İsrail evlatları birbirinden sorumludur”) ilkesiyle birleştiren bir program çerçevesinde örgütlendi.
AIU’nun en görünür çalışma alanı, 1862’de Fas’ın Tetuan kentinde açılan ilk okuldan başlayarak Akdeniz havzası, Balkanlar ve Ortadoğu’ya yayılan Fransızca eğitim veren bir okul ağı oluşturmak oldu. Osmanlı topraklarında İstanbul, İzmir, Edirne, Selanik, Bağdat ve Şam başta olmak üzere onlarca şehirde, Fas, Tunus, Cezayir, İran, Mısır, Lübnan, Bulgaristan ve Yunanistan’da yüz binlerce Yahudi çocuk bu okullarda öğrenim gördü. Türkiye Yahudi cemaati için belirleyici bir önem taşıyan bu okul ağı, modernleşen Osmanlı Yahudilerinin Fransız kültürüyle ve Avrupa eğitim modeliyle yoğun biçimde temasa geçmesine zemin hazırladı; aynı süreçte Ladino‘nun (Yahudi İspanyolcası) gündelik kullanım alanı daralmaya başladı. AIU ayrıca dönemin koşullarına göre öncü bir adım atarak kız çocukları için de okullar açtı ve Doğulu Yahudi cemaatlerinde kadın eğitiminin kurumsallaşmasında belirleyici bir rol üstlendi. Öğretmen kadrosu uzun yıllar Paris’teki École Normale Israélite Orientale (ENIO) tarafından yetiştirildi; bu kurumun yöneticiliğini 1945 sonrasında bir dönem filozof Emmanuel Levinas üstlendi.
20. yüzyılın ikinci yarısında dekolonizasyon süreci, Arap-İsrail çatışmaları ve Doğulu Yahudi cemaatlerinin büyük ölçüde göç etmesi sonucunda AIU, Ortadoğu ve Kuzey Afrika’daki okullarının önemli bir bölümünü kapatmak zorunda kaldı. Kuruluş bugün Fransa, İsrail, Fas, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 50.000 öğrenciye ulaşan bir okul ağını sürdürmektedir. Eğitim faaliyetlerinin yanı sıra Paris’in 9. arrondissement‘ında, La Bruyère sokağındaki merkezinde, Avrupa’nın en kapsamlı Yahudi konulu kütüphanelerinden birini ve geniş bir arşiv koleksiyonunu barındırır. AIU bünyesinde ayrıca yetişkinlere yönelik akademik bir Yahudi düşünce kürsüsü olarak işleyen Collège des études juives, Institut européen Emmanuel Levinas (IEEL), Médiathèque Alliance Baron Edmond de Rothschild (MABER) ve eski öğrencileri buluşturan Génération Alliance ağı bulunur. Kurum; Les Cahiers du judaïsme dergisi başta olmak üzere yayın faaliyetleri yürütür ve 1968 Nobel Barış Ödülü sahibi, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi‘nin başlıca yazarlarından René Cassin’in 1943-1976 yılları arasındaki başkanlığından bu yana insan hakları alanındaki çalışmalarını uluslararası düzeyde sürdürmektedir.
Kuruluşun resmî web sitesi aiu.org; Fransızca, İngilizce ve İbranice olmak üzere üç dilde hizmet verir ve AIU’nun farklı çalışma alanlarına açılan merkezî bir kapı işlevi görür. Sitede kurum tarihi, değerleri, yönetim yapısı ve dünyadaki temsilciliklerine ilişkin bilgilerin yanı sıra okul ağı, yükseköğretim programları, kütüphane ve medyatek katalogları yer alır. Portal güncel etkinlik duyurularını, sergi ve konferans haberlerini, Bibliothèque nationale de France gibi kurumlarla yürütülen ortaklık projelerini ve eski öğrenciler ağı Génération Alliance‘a bağlantıları da içerir; AIU’nun düzenlediği konferansların video kayıtları ise Akadem portalı üzerinden izlenebilir.
