Diarna: The Geo-Museum of North African and Middle Eastern Jewish Life, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki Yahudi yaşamına ait fiziksel mekânların dijital olarak belgelenmesi ve haritalandırılmasına adanmış bir jeo-müze projesidir. Adı, bölgedeki Yahudi toplulukların yüzyıllar boyunca konuştuğu Yahudi-Arapçada “evlerimiz” anlamına gelir. Proje, 2008 yazında, o sırada Sacred Heart University‘den yeni mezun olan Jason Guberman-Pfeffer ile Wellesley College Yahudi Çalışmaları Programı’nın eski başkanı Profesör Frances Malino’nun ortak girişimiyle hayata geçirilmiştir. Diarna, kendisi de Boston merkezli bir 501(c)(3) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Digital Heritage Mapping‘in (DHM) amiral gemisi projesi olarak yürütülmektedir. Guberman-Pfeffer, 2014’ten bu yana American Sephardi Federation‘ın (ASF) genel müdürlüğünü de sürdürmekte; iki kuruluş arasında kurumsal bir iş birliği bulunmaktadır.
Projenin temel motivasyonu, Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesindeki binlerce yıllık Yahudi yerleşimine ait sinagog, mezarlık, okul, türbe, mahalle ve ticaret mekânlarının fiziksel olarak yok olma tehdidi altında bulunmasıdır. Bölgedeki Yahudi nüfusunun büyük ölçüde yirminci yüzyıl ortasında göç etmiş olması, mevcut siyasi koşullar ve ihmal ile yıkım, fiziksel koruma olanaklarını çoğu yerde sınırlandırmaktadır. Diarna bu boşluğa karşı dijital koruma yöntemini benimser; kuruluş, geleneksel akademik araştırmayı saha çalışması, profesyonel ve amatör fotoğrafçılık, uydu görüntüleri, Google Earth tabanlı dijital haritalandırma, üç boyutlu modelleme, arşiv belgeleri ve sözlü tarih kayıtlarıyla birleştirir. Saha araştırmacıları, yerel ortaklar ve Müslüman akademisyenlerle yürütülen iş birlikleri sayesinde altmışı aşkın saha keşif gezisi gerçekleştirilmiş; üç bin civarında mekân kayıt altına alınmıştır. Projenin önemli üç boyutlu rekonstrüksiyonları arasında Trablus’taki Dar Bishi Sinagogu, İran’ın Hamadan kentindeki Ester ve Mordehay Türbesi ile Şiraz’daki Kaşi Sinagogu yer alır. Projenin Suriye iç savaşı sırasında tahrip edilen Şam’ın Cobar semtindeki Eliyahu Hanavi Sinagogu için hazırladığı dijital rekonstrüksiyon, dijital koruma yönteminin fiziksel kayıp karşısındaki belgeleyici işlevini somut biçimde ortaya koymaktadır.
Diarna‘nın çalışmaları yalnızca arşivleme ile sınırlı değildir. Proje, American Sephardi Federation ile birlikte müfredat ve sergi içerikleri üretmekte; 2020’de Dubai’deki Crossroads of Civilizations Museum‘da düzenlenen bir sergi bu iş birliklerinin örneklerinden biridir. Fas Kralı VI. Muhammed’in 2010’dan itibaren Yahudi miras alanlarının restorasyonu için ayırdığı bütçe çerçevesinde restore edilen Fes’teki Slat Al Fassiyine Sinagogu ile yüz altmış yedi Yahudi mezarlığı Diarna veritabanına GPS koordinatlarıyla işlenmiştir. Proje, 2017’de Newsweek dergisine kapak konusu olmuş; 2020 Haziran sayısında ise yazar Dara Horn tarafından Smithsonian Magazine‘de kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Guberman-Pfeffer projeyi Stanford Üniversitesi Digital Humanities Center, USC Shoah Foundation, Harvard Orta Doğu Çalışmaları Merkezi ve Limmud UK gibi platformlarda sunmuş; ABD Dışişleri Bakanlığı ile Fas merkezli Rabita Mohammadia of Ulema‘nın ortak düzenlediği uluslararası kültürel miras konferansında temsil etmiştir.
